Cynk – co to jest?
Cynk to jeden z mikroelementów, bez których nie możemy prawidłowo funkcjonować. Jego odpowiednia podaż zależy m.in. od wieku, płci i indywidualnych potrzeb organizmu. Do niedoborów cynku może doprowadzić m.in. nieodpowiednia dieta. W przypadku niedostatecznej podaży tego minerału uzupełnieniem codziennej diety może być odpowiednio dobrana suplementacja (1)(2).
W organizmie człowieka cynk jest zlokalizowany przede wszystkim w mięśniach szkieletowych, kościach, a także wątrobie. Mikroelement ten wchodzi w skład ponad 300 enzymów, w tym również tych odpowiadających za biosyntezę białek, w których pełni rolę strukturalną, regulacyjną oraz katalityczną, a także uczestniczy w komunikacji międzykomórkowej, proliferacji, różnicowaniu i przeżyciu komórek W sposób bezpośredni bądź pośredni bierze on również udział w przemianach energetycznych oraz w przebiegu przemian podstawowych składników odżywczych – węglowodanów, białek i tłuszczów (1).
Właściwości cynku
Cynk pełni w organizmie wiele istotnych funkcji. Jest składnikiem mineralnym, który przyczynia się m.in. do:
- prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego (3),
- ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym (3),
- prawidłowego metabolizmu węglowodanów i makroskładników odżywczych,
- prawidłowej syntezy białka (3),
- utrzymania prawidłowego stanu kości, skóry, włosów i paznokci,
- utrzymania prawidłowych funkcji poznawczych,
- utrzymania prawidłowego poziomu testosteronu we krwi.
Ile cynku potrzebuje organizm?
Zapotrzebowanie na cynk nie jest jednakowe dla wszystkich osób. Zależy m.in. od wieku, płci, masy ciała oraz sposobu żywienia. Istotnym czynnikiem jest również zawartość fitynianów w diecie, ponieważ ich większa ilość może zmniejszać przyswajanie cynku. EFSA przy ustalaniu wartości referencyjnych uwzględniała różne poziomy spożycia fitynianów (1)(2).
Zwiększone zapotrzebowanie na cynk występuje m.in. w okresie ciąży i karmienia piersią. EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) oszacowała dodatkowe zapotrzebowanie związane z ciążą i laktacją odpowiednio na około 1,6 mg i 2,9 mg cynku dziennie (2).
W przypadku prawidłowo zbilansowanej diety przyjmowanie cynku w ramach suplementacji nie zawsze jest potrzebne. Decyzję o jej zastosowaniu warto uzależnić od sposobu żywienia, indywidualnego zapotrzebowania oraz – w razie potrzeby – konsultacji z lekarzem, farmaceutą lub dietetykiem (1).
Kiedy warto zwrócić uwagę na poziom cynku w diecie?
Prawidłowo zbilansowana i urozmaicona dieta zazwyczaj dostarcza odpowiedniej ilości cynku. Na jego podaż i przyswajanie może jednak wpływać m.in. sposób żywienia. Produkty roślinne, szczególnie nasiona roślin strączkowych, pełne ziarna zbóż i nasiona, mogą zawierać fityniany, które ograniczają wchłanianie cynku. Znaczenie może mieć również dieta uboga w produkty będące źródłem cynku oraz niektóre zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym (1)(2).
Szczególną uwagę na podaż cynku powinny zwrócić m.in.:
- kobiety w ciąży i karmiące piersią, ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na cynk w tych okresach (2);
- osoby stosujące dietę bogatą w fityniany z niewystarczającym uwzględnieniem źródeł cynku w diecie (2);
- osoby starsze, u których zmniejszony apetyt lub mniej urozmaicona dieta może sprzyjać niewystarczającej podaży cynku (1);
- osoby z zaburzeniami wchłaniania lub innymi czynnikami mogącymi wpływać na wykorzystanie cynku z pożywienia (1).
Czy można przyjmować zbyt dużo cynku?
Cynk jest niezbędnym składnikiem mineralnym, jednak jego nadmierne spożycie również nie jest korzystne dla organizmu. Dlatego przy stosowaniu suplementów warto uwzględnić cynk pochodzący ze wszystkich źródeł, w tym z diety oraz innych preparatów (1).
Szczególną ostrożność należy zachować przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek tego minerału. Nadmierna podaż cynku może m.in. wpływać na gospodarkę miedzią, a wg wskazań EFSA przewlekle wysokie spożycie może prowadzić do jej niedoboru (1).
Interakcje cynku z lekami
Przed rozpoczęciem suplementacji cynkiem warto zwrócić uwagę na przyjmowane leki. Suplementy diety mogą wchodzić w interakcje z produktami leczniczymi, dlatego informację o ich stosowaniu należy przekazywać lekarzowi lub farmaceucie. Główny Inspektorat Sanitarny zwraca uwagę, że interakcje z lekami lub innymi suplementami mogą stanowić przeciwwskazanie do stosowania określonego preparatu (1).
W przypadku cynku szczególne znaczenie ma jednoczesne stosowanie niektórych leków, ponieważ minerał ten może wpływać na ich wchłanianie. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny więc przed zastosowaniem suplementu sprawdzić informacje dotyczące możliwych interakcji i w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą (1).
Ostrożność jest wskazana również wtedy, gdy stosowanych jest kilka suplementów diety jednocześnie. Warto sprawdzić ich składy, aby uniknąć niepotrzebnego powielania tych samych składników (1).
Cynk w suplementach diety Activlab
Cynk jest minerałem, który można dostarczyć do organizmu poprzez dobrze zbilansowaną dietę. Jeśli jednak jego podaż wraz z pożywieniem jest zbyt niska, można wzbogacić ją o zawierające cynk suplementy. Preparaty od Activlab Pharma mogą stanowić uzupełnienie codziennego jadłospisu.
Cynk to minerał przyczyniający się m.in. do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, dlatego warto dbać o jego odpowiednią podaż. Po suplementy diety zawierające cynk mogą sięgać również osoby aktywne fizycznie, dla których istotne jest prawidłowe odżywianie i dostarczanie organizmowi niezbędnych składników mineralnych.
Źródła:
- Stoś K., Woźniak A., Wojtasik A., Rychlik E., Ziółkowska I., Głowala A., „Składniki mineralne”, [w:] E. Rychlik, K. Stoś, A. Woźniak, H. Mojska (red.), Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024, s. 255–342. Dostęp online: https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2024/12/normy-31_12.pdf
- EFSA NDA Panel (EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies), “Scientific Opinion on Dietary Reference Values for zinc”, EFSA Journal, 2014. Dostęp online: https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/consultation/140514%2C0.pdf
- Stiles L.I., Ferrao K., Mehta K.J., „Role of zinc in health and disease”, Clinical and Experimental Medicine, 2024, 24, 38. Dostęp online: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10874324/
Перейти до вмісту
